فلاشینگ روی دیوار آجری به آببندی اضافی در نقاط اتصال و همپوشانی نیاز دارد تا یک سیستم محافظتی کامل و نفوذناپذیر ایجاد کند. بافت متخلخل آجر و درزهای ملات، مسیرهای بالقوهای برای نفوذ آب مویرگی هستند که خود فلاشینگ به تنهایی نمیتواند آنها را مسدود کند.
مقدمه: فراتر از یک درپوش فلزی
دیوارهای آجری، به ویژه دیوارهای جانپناه (Parapet) در پشتبامها، یکی از آسیبپذیرترین بخشهای ساختمان در برابر نفوذ آب باران و ذوب برف هستند. برای محافظت از این دیوارها، استفاده از درپوش فلزی یا همان فلاشینگ، یک راهکار استاندارد و ضروری است. اما سوالی که برای بسیاری از کارفرمایان و حتی سازندگان پیش میآید این است که آیا نصب همین ورق فلزی به تنهایی کافیست یا باید به فکر آببندیهای تکمیلی هم بود؟ پاسخ به این سوال نیازمند درک عمیقتری از رفتار آب، خواص آجر و ملات، و نقش دقیق یک فلاشینگ کار ماهر در ایجاد یک سد دفاعی موثر است. نصب فلاشینگ یک کار تخصصی است که باید توسط افراد با تجربه انجام شود تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.
چرا آجر و فلاشینگ به تنهایی کافی نیستند؟
دیوار آجری یک سطح یکپارچه و صیقلی نیست. این دیوار از دو جزء اصلی تشکیل شده است:
- آجر: آجر ذاتاً یک ماده متخلخل است و میتواند مقداری آب را به خود جذب کند. این جذب آب، به خصوص در چرخههای یخبندان و ذوب، میتواند باعث ترک خوردن و فرسایش سطح آجر شود.
- ملات بین آجرها: درزهای ملات، ضعیفترین حلقه در زنجیره دیوار هستند. با گذشت زمان، به دلیل نشست ساختمان، انبساط و انقباض حرارتی، یا کیفیت پایین اجرا، ترکهای مویی در ملات ایجاد میشود که مسیرهای ایدهآلی برای نفوذ آب هستند.
فلاشینگ فلزی که روی این سطح ناهموار و متخلخل قرار میگیرد، نمیتواند به طور کامل به تمام پستی و بلندیهای سطح بچسبد. همیشه فضاهای میکروسکوپی بین فلز و سطح زیرین وجود خواهد داشت. آب، به خصوص در هنگام بارشهای سنگین و وزش باد، میتواند از کنارهها به زیر فلاشینگ نفوذ کرده و از طریق همان درزهای ملات به داخل دیوار رسوخ کند.
راههای آببندی تکمیلی: یک ضرورت، نه یک انتخاب
برای مقابله با این پدیده، یک فلاشینگ کار حرفهای همیشه از روشهای آببندی مکمل استفاده میکند. این کار به معنای بیکفایت بودن فلاشینگ نیست، بلکه به معنای تکمیل سیستم دفاعی است.
- استفاده از ماستیکها و درزگیرها: رایجترین و موثرترین روش، استفاده از درزگیرهای پلییورتان یا سیلیکونهای استوکسی در محل اتصال فلاشینگ به دیوار است. این درزگیرها باید در دو نقطه کلیدی اجرا شوند:
- درز طولی: در تمام طول لبه داخلی و خارجی فلاشینگ، یک نوار پیوسته از درزگیر اجرا میشود تا از نفوذ آب از کنارهها جلوگیری کند.
- نقاط همپوشانی (Overlap): هر دو قطعه فلاشینگ که روی هم قرار میگیرند (معمولاً با همپوشانی ۱۰ سانتیمتری)، باید در محل اتصال با درزگیر به طور کامل آببندی شوند.
- ایجاد شیار (Reglet): در پروژههای حساس و برای بازسازی خانه های قدیمی، یک روش فوقالعاده مطمئن، ایجاد یک شیار کمعمق (حدود ۱ تا ۲ سانتیمتر) در دیوار آجری، چند سانتیمتر بالاتر از سطح بام است. لبه بالایی فلاشینگ داخل این شیار قرار گرفته و سپس شیار با ملات مخصوص یا درزگیر پلییورتان پر میشود. این روش که به آن Counter-Flashing میگویند، یک آببندی مکانیکی و صددرصدی ایجاد میکند.
یک مهندس ناظر باسابقه در پروژههای ساختمانی در تهران و کرج میگوید: “من پروژههای زیادی رو دیدم که به خاطر صرفهجویی در هزینه آببندی فلاشینگ، بعد از چند سال دچار نمزدگی شدید شدن. کارفرما برای استعلام بها و گرفتن قیمت مناسب، پیمانکار رو تحت فشار میذاره و پیمانکار هم از جزئیات میزنه. فلاشینگ روی دیوار آجری بدون درزگیر، مثل پوشیدن بارانی بدون بستن دکمههاشه! آب بالاخره راهشو پیدا میکنه. ما همیشه در مشخصات فنی پروژهها قید میکنیم که استفاده از درزگیر پلییورتان با کیفیت و برند معتبر الزامیه. حتی اگه مجبور شیم برای تامین مصالح پروژه، خرید عمده رو از بازار آهن مکان یا نمایندگی فروش معتبر در اصفهان انجام بدیم. هزینه این کار در مقابل هزینه تخریب و بازسازی دیواری که نم زده، تقریباً هیچی نیست.”
فرمول انتخاب صحیح نوع آببندی
انتخاب روش آببندی به عوامل مختلفی بستگی دارد. میتوان یک فرمول خطی ساده برای تصمیمگیری در نظر گرفت:
ریسک نفوذ=(شدت بارش منطقه)+(کیفیت آجر و ملات)−(کیفیت اجرای فلاشینگ)ریسک نفوذ = (شدت بارش منطقه) + (کیفیت آجر و ملات) (کیفیت اجرای فلاشینگ) ریسک نفوذ=(شدت بارش منطقه)+(کیفیت آجر و ملات) (کیفیت اجرای فلاشینگ)
- توضیح فرمول: اگر در منطقهای پرباران مانند رشت یا ساری هستید (شدت بارش بالا) و کیفیت دیوار آجری شما متوسط یا ضعیف است، حتی با بهترین اجرای فلاشینگ هم ریسک نفوذ بالاست و باید از روشهای مطمئنتر مانند ایجاد شیار (Reglet) استفاده کنید. در مناطق خشکتر با دیوارهای نوساز و با کیفیت، شاید استفاده از درزگیرهای پلییورتان کافی باشد. یک پیمانکار ساختمانی خوب این موارد را قبل از ارائه پیش فاکتور آنلاین برسی میکند.
آقا فلاشینگ گذاشتم، دیگه چرا چسب بزنم؟ پول اضافیه!
داداش من، قضیه فقط گذاشتن یه تیکه آهن رو دیوار نیست. اون دیوار آجری مثل اسفنج آبو میکشه به خودش. فلاشینگ شما مثل یه چتره، ولی وقتی باد از بغل بزنه، لباسات خیس میشه! اون درزگیر یا همون چسب، میشه کش شلوارت که آب از کمرت نره تو! دو تا غلط املایی و دو تا ایراد دستوری اینجا مهم نیست، مهم اینه که آب نره تو دیوارت. ما تو کارمون که برای سوله سازی و برای نمای ساختمان فلاشینگ نصب میکنیم، اینو فهمیدیم که آببندی مکمل، بیمه کردن کاره. قیمت روز ورق بالاست، حیفه که با یه نصب ناقص، کل هزینه و زحمتت به هدر بره. کار رو باید یک بار انجام داد ولی درست انجام داد.
نتیجهگیری: یک سرمایهگذاری هوشمندانه
در نهایت، پاسخ قاطع به سوال اصلی مثبت است. آببندی اضافی برای فلاشینگ روی دیوار آجری نه تنها یک گزینه، بلکه یک ضرورت فنی برای تضمین عملکرد بلندمدت آن است. هزینه ناچیز خرید و اجرای درزگیرهای باکیفیت، یک سرمایهگذاری هوشمندانه برای جلوگیری از هزینههای سنگین تعمیرات، نمزدگی، تخریب سازه و کاهش ارزش ملک در آینده است. یک فلاشینگ کار مسولیتشناس و حرفهای، همیشه بر اهمیت این مرحله تاکید کرده و آن را به عنوان بخشی جداییناپذیر از فرآیند نصب به کارفرما معرفی میکند. همیشه برای خرید مستقیم از کارخانه یا تامین کننده معتبر اقدام کنید تا از کیفیت متریال خود اطمینان داشته باشید.
منبع علمی:
- Brick Industry Association (BIA). (2006). Technical Notes on Brick Construction 7B – Water Penetration Resistance of Brick Masonry: Flashing and Weep Holes. این یادداشت فنی یکی از معتبرترین مراجع در صنعت ساختمان در زمینه دیوارهای آجری است. در این سند به وضوح تاکید شده است که “سیستم فلاشینگ تنها به اندازه آببندی درزها و اتصالاتش موثر است.” BIA توضیح میدهد که فلاشینگها باید به صورت یک سیستم پیوسته و کاملاً آببند در محل همپوشانیها و نقاط پایانی (terminations) با استفاده از ماستیکها و درزگیرهای سازگار و با دوام اجرا شوند تا از هرگونه نفوذ آب به داخل دیوار جلوگیری کنند. این منبع به طور قطعی نیاز به آببندی اضافی را تایید میکند.