ورق شیروانی طرح ذوزنقه، به لطف پوششهای محافظتی مانند گالوانیزه (روی) و رنگهای کورهای، ذاتاً در برابر زنگزدگی مقاوم است. اما این مقاومت، مطلق و دائمی نیست. در شرایط خاص، به ویژه در محیطهای مرطوب و خورنده مانند سواحل شمال کشور از انزلی تا رامسر یا مناطق صنعتی آلوده، حتی بهترین ورقها نیز ممکن است پس از مدتی دچار زنگزدگی شوند. جلوگیری از این پدیده، ترکیبی از انتخاب هوشمندانه در زمان خرید، نصب صحیح و نگهداری اصولی است.
برای جلوگیری از زنگزدگی، باید در وهله اول ورق گالوانیزه با کیفیت و با پوشش روی (Zinc Coating) بالا خریداری کنید. در مرحله بعد، از ایجاد خراش روی سطح ورق حین حمل و نصب جلوگیری کرده و محل برشها و سوراخها را با رنگ مخصوص یا اسپری زینک غنی، ترمیم و محافظت کنید. همچنین، نگهداری منظم و تمیز کردن سطح ورق از آلودگیهای خورنده، طول عمر آن را به شدت افزایش میدهد.
لایههای دفاعی ورق ذوزنقه در برابر زنگزدگی
برای اینکه بدانیم چگونه از ورق محافظت کنیم، ابتدا باید بدانیم خود ورق چگونه از خود محافظت میکند. یک ورق ذوزنقهای رنگی استاندارد، معمولاً دارای چندین لایه محافظ است:
- فولاد پایه (Steel Core): لایه اصلی و ساختاری که مستعد زنگزدن است.
- پوشش گالوانیزه (Galvanized Coating): یک لایه نازک از فلز “روی” (Zinc) که به روش غوطهوری گرم روی فولاد اعمال میشود. این لایه دو وظیفه مهم دارد:
- محافظت فیزیکی: مانند یک مانع، از رسیدن رطوبت و اکسیژن به فولاد جلوگیری میکند.
- محافظت فداشونده (Sacrificial Protection): فلز روی، از نظر الکتروشیمیایی فعالتر از آهن است. این یعنی اگر خراشی روی سطح ایجاد شود و فولاد در معرض هوا قرار گیرد، این لایه روی است که اکسید شده و خورده میشود تا از فولاد زیرین محافظت کند. این مهمترین خاصیت پوشش گالوانیزه است.
- لایه آستر (Primer): یک لایه رنگ اولیه که چسبندگی رنگ نهایی به سطح گالوانیزه را تضمین میکند.
- رنگ رویه (Top Coat): لایه نهایی رنگ کورهای (معمولاً پلیاستر یا PVDF) که علاوه بر ایجاد رنگ و زیبایی، یک سد فیزیکی دیگر در برابر عوامل محیطی ایجاد میکند.
زنگزدگی تنها زمانی اتفاق میافتد که تمام این لایههای دفاعی از بین بروند و فولاد پایه در معرض رطوبت و اکسیژن قرار گیرد.
اوستا! این ورقا که میگن ضد زنگه، پس چرا مال ما زنگ زده؟
ببین عزیز من، ورق گالوانیزه ضد زنگ نیست، مقاوم به زنگزدگیه. این دوتا خیلی فرق داره. مشکل از جایی شروع میشه که موقع نصب، اوستا با فرز میوفته به جون ورق. اون برادههای داغ که پخش میشه رو سطح، رنگ و گالوانیزه رو میسوزونه و نقطههای ریز زنگزدگی از همونجا شروع میشه. یا پیچی که استفاده میکنه واشر درست حسابی نداره، آب از بغلش نشت میکنه میره زیر. یا لبههای برش خورده ورق رو همینجوری ول میکنن به امان خدا. اینا رو باید نصاب حواسش باشه، کارفرما که از این چیزا سر در نمیاره. پس اگه میخوای سقفت چند سال دیگه آبچکون نشه، هم جنس خوب بخر هم نصاب کاربلد بیار، حتی اگه هزینه تمام شده یه کم بره بالاتر.
راهکارهای کلیدی برای پیشگیری از خوردگی و زنگزدگی
- خرید هوشمندانه و با کیفیت:
- اهمیت پوشش گالوانیزه: هنگام خرید مستقیم از کارخانه یا شرکت های بازرگانی آهن، فقط به ضخامت ورق و قیمت روز توجه نکنید. میزان پوشش روی (Zinc Coating) که با واحد “گرم بر متر مربع” سنجیده میشود، حیاتی است. ورقهایی با پوشش بالاتر (مثلاً ۱۸۰ یا ۲۷۵ گرم بر متر مربع) مقاومت بسیار بیشتری در محیطهای مرطوب دارند. این مشخصات را باید از فروشنده منصف خود بخواهید.
- انتخاب رنگ مناسب: برای مناطق با تابش شدید آفتاب مانند اهواز یا یزد، رنگهای با مقاومت UV بالاتر (مانند PVDF) انتخاب بهتری هستند، زیرا از ترک خوردن و پوسته شدن رنگ که راه را برای زنگزدگی باز میکند، جلوگیری مینمایند.
- حمل و نقل و انبارداری صحیح:
- از کشیدن ورقها روی هم که باعث ایجاد خراش میشود، جداً خودداری کنید.
- ورقها را در محلی خشک و با کمی شیب انبار کنید تا از تجمع آب باران بین شیتها جلوگیری شود. تماس طولانیمدت ورقهای روی هم با رطوبت، باعث ایجاد پدیده “زنگار سفید” (White Rust) روی پوشش گالوانیزه میشود. این یک غلت املایی رایج است که باید به آن توجه کرد.
- نصب اصولی و حرفهای:
- برشکاری صحیح: بهترین ابزار برای برش ورق گالوانیزه، قیچی ورقبر (دستی یا برقی) یا نیبلر (Nibbler) است. استفاده از سنگ فرز به دلیل حرارت بالا و پاشش برادههای داغ، پوشش محافظ در لبه برش و سطح ورق را از بین میبرد و نقاط شروع خوردگی را ایجاد میکند.
- ترمیم لبههای برش و خراشها: این مهمترین و اغلب فراموششدهترین مرحله است. تمام لبههای برش خورده و هرگونه خراش عمیق که حین نصب ایجاد میشود، باید بلافاصله با اسپری زینک غنی (Cold Galvanizing Spray) یا رنگ آستر اپوکسی مخصوص پوشانده شوند. این کار لایه محافظ فداشونده را در آن نقاط ترمیم میکند.
- استفاده از پیچهای واشردار استاندارد: از پیچهای سرمتهای مخصوص شیروانی که دارای واشر EPDM هستند استفاده کنید. این واشرها پس از بسته شدن، دور سوراخ را کاملاً آببندی کرده و از نفوذ آب جلوگیری میکنند.
یکی از مدیران فروش یک فروشگاه معتبر در بازار آهن شادآباد تهران میگوید: “ما در بخش مشاوره خرید همیشه به مشتریان توضیح میدهیم که طول عمر یک سقف، فقط به کیفیت ورقی که میخرند بستگی ندارد. ما بهترین مارک ورق را با ضمانت کیفیت عرضه میکنیم، اما اگر نصاب کار را خراب کند، فایدهای ندارد. بارها دیدهایم که مشتری برای کاهش هزینه ساخت هر متر مربع، از پیمانکار غیرمتخصص استفاده کرده و بعد از یک زمستان، کل لبههای ورق و دور پیچها شروع به زنگ زدن کرده است. توصیه ما این است که همانقدر که برای استعلام قیمت و پیدا کردن قیمت مناسب وقت میگذارید، برای پیدا کردن یک تیم نصب حرفهای هم تحقیق کنید.”
فرمول طول عمر تقریبی
یک رابطه ساده و تجربی برای تخمین طول عمر پوشش گالوانیزه وجود دارد. این فرمول نشان میدهد که طول عمر لایه روی، ارتباط مستقیمی با ضخامت آن و نرخ خوردگی محیط دارد.
عمر پوشش (سال)=ضخامت پوشش روی (میکرون) نرخ خوردگی سالانه روی (میکرون سال) {عمر پوشش (سال)} = {{ضخامت پوشش روی (میکرون)}}{{نرخ خوردگی سالانه روی (میکرون سال)}}
به عنوان مثال، اگر یک ورق با پوشش Z275 (حدود ۲۰ میکرون در هر طرف) در یک محیط روستایی با نرخ خوردگی ۱ میکرون در سال نصب شود، حدود ۲۰ سال طول میکشد تا پوشش فداشونده به اتمام برسد. اما همین ورق در یک محیط صنعتی یا ساحلی با نرخ خوردگی ۵ میکرون در سال، تنها ۴ سال عمر محافظتی خواهد داشت. این موضوع اهمیت انتخاب ورق با پوشش بالاتر برای مناطق خورنده را به خوبی نشان میدهد. این یک فرمول ساده برای درک بهتر موضوع است و عوامل متعددی میتوانند بر آن تاثییر بگذارند.
با رعایت این نکات، میتوانید اطمینان حاصل کنید که سقف ورق شیروانی طرح ذوزنقه شما برای دهههای متمادی، زیبا، کارآمد و عاری از هرگونه زنگزدگی باقی خواهد ماند.
منبع علمی:
- ASTM A653 / A653M – 19a, Standard Specification for Steel Sheet, Zinc-Coated (Galvanized) or Zinc-Iron Alloy-Coated (Galvannealed) by the Hot-Dip Process. (این استاندارد بینالمللی که توسط انجمن مواد و آزمون آمریکا تدوین شده، مشخصات فنی ورقهای فولادی با پوشش گالوانیZE را تعریف میکند. در این استاندارد، کلاسهای مختلف پوشش روی (مانند G60, G90 که معادل Z180 و Z275 هستند) بر اساس حداقل وزن پوشش در واحد سطح مشخص شدهاند. این سند مرجع اصلی برای تولیدکنندگان و خریداران است تا از کیفیت و میزان مقاومت به خوردگی ورق اطمینان حاصل کنند و نشان میدهد که افزایش وزن پوشش، مستقیماً به افزایش عمر مفید قطعه در برابر خوردگی منجر میشود.)